Zaburzenia mowy w dysartrii

Dyzartria to zespół zaburzeń oddechowo-fonacyjno-artykulacyjnych, spowodowanych uszkodzeniem ośrodków i dróg unerwiających aparat mowy.

Dyzartria to nieprawidłowa artykulacja dźwięków lub głosek wynikająca z nieprawidłowej aktywacji mięśni ust, żuchwy i gardła, która wpływa na szybkość, siłę i rozkład w czasie, zakres i dokładność mówienia. Uszkodzenia dotyczą różnych struktur obwodowego i/lub ośrodkowego układu nerwowego na różnych poziomach. Dyzartria może wynikać też z miejscowych nieprawidłowości w strukturze podniebienia, języka i krtani. Dysfunkcje mowy mogą mieć różne nasilenie. Dyzartria współwystępuje z innymi schorzeniami; zarówno narządów ruchu, jak i mowy.

O dyzartrii mówimy wtedy, gdy pacjent potrafi układać treści myślenia w odpowiednie struktury językowe, ale w następstwie dysfunkcji nerwowo-mięśniowych nie jest w stanie prawidłowo realizować wypowiedzi. Dyzartria współwystępuje z innymi schorzeniami; zarówno narządów ruchu, jak i mowy. Mowa dyzartryczna, jest powolna, zamazana, bezgłośna i często z przydźwiękiem nosowym.

Dyzartrię obserwuje się w wielu różnych przypadkach chorobowych.

Podział dyzartrii według kryterium przyczynowego: (Jastrzębowska)

1.     dyzartria korowa – powstała w wyniku uszkodzenia okolicy ruchowej kory mózgowej

2.     dyzartria piramidowa ( rzekomoopuszkowa) – wynika z uszkodzenia dróg piramidowych prowadzących od okolicy ruchowej kory do jąder nerwów czaszkowych zlokalizowanych w pniu mózgu (unerwiających narządy mowy)

3.     dyzartria pozapiramidowa ( podkorowa) – będąca następstwem uszkodzenia układu pozapiramidowego, a także jądra czerwiennego i dróg nerwowych prowadzących od nich

4.     dyzartria opuszkowa – powstała w wyniku uszkodzenia jąder nerwów czaszkowych znajdujących się w opuszce lub nerwów z nich wychodzących i unerwiających aparat artykulacyjny

5.     dyzartria móżdżkowa – wywołana uszkodzeniem móżdżku

Podział dyzartrii według kryterium objawowego: (wg. Darleya, Aronsona i Browna)

1.     dyzartria wiotka – wywołana uszkodzeniem dolnego neuronu ruchowego lub nerwów obwodowych biegnących od tego neuronu do mięsni aparatu mowy.

Objawy:

–         osłabienie mięśni, np. żuchwy, warg, podniebienia    miękkiego

–         duszności w czasie mówienia

–         nosowe zabarwienie głosu

–         osłabienie lub zanik odruchu wymiotnego

2.     dyzartria spastyczna – wywołana uszkodzeniem układu piramidowego (okolica ruchowa kory wraz z odchodzącym od niej szlakiem piramidowym idącym przez pień mózgu i rdzeń kręgowy do jąder ruchowych rdzenia kręgowego)

Objawy:

–         wzmożone napięcie mięśniowe

–         niskie natężenie głosu

–         chrapliwość

–         zwolnione tempo mówienia

–         wolniejsze ruchy warg i języka

3.     dyzartria ataktyczna – spowodowana uszkodzeniem móżdżku i/lub dróg móżdżkowych, co wywołuje zaburzenia koordynacji ruchów oddechowych, fonacyjnych i artykulacyjnych.

Objawy:

–         hipotonia

–         nadmierne akcentowanie

–         nieregularne przerwy w artykulacji

–         zwolnione i nierytmiczne tempo mowy

–         zaburzenia płynności mowy

–         zaburzenia koordynacji ruchowej

4.     dyzartria hipokinetyczna – związana z uszkodzeniem układu pozapiramidowego (PD, PSP, MSA)

Objawy:

–         jednostajność melodii głosu

–         zmniejszone akcentowanie

–         zatrzymanie procesu mówienia

–         powtarzanie głosek i sylab

5.     dyzartria hiperkinetyczna – wywołana uszkodzeniem układu piramidowego, jest następstwem takich zaburzeń ruchowych, jak np. pląsawica, atetoza, dystonia

Objawy:

–         ruchy mimowolne w obrębie narządów artykulacyjnych

–         załamania fonacyjne

–         niedokładna artykulacja

–         zaburzenia ruchów celowych

6.     dyzartria mieszana – charakteryzuje się występowaniem różnych cech wymienionych powyżej rodzajów dysartrii, co ma miejsce w SM, chorobie Wilsona, SLA. Ten typ dysartrii często występuje u pacjentów po urazach czaszkowo-mózgowych oraz niektórych chorobach.

Pacjent z dyzartrią nabytą ma problemy w artykulacji, może mieć problemy oddechowo-fonacyjne oraz z połykaniem pokarmów. Mowa jest spowolniała, często skandowana. W przypadku wystąpienia dyzartrii należy wykonywać ćwiczenia oddechowo- fonacyjno- artykulacyjne, których celem ma być zmniejszenie niepłynności w mowie i poprawa jej jakości. Ćwiczenia można podzielić na oddechowo- fonacyjne, usprawniające aparat artykulacyjny- język, wargi, podniebienie oraz artykulacyjne. Oto przykłady prostych ćwiczeń, które można zastosować u osoby dorosłej z dyzartrią nabytą:

1.     Ćwiczenia usprawniające aparat artykulacyjny:

Ćwiczenia języka:

mlaskamie, układanie języka w rurkę, wypychanie językiem policzków, układanie języka w „koci grzbiet”, wsuwanie język pod górną i dolną wargę, przesuwanie języka na boki w jamie ustnej,

– dotykanie czubkiem języka kolejnych zębów,  przesuwanie czubka języka zygzakiem po podniebieniu,  przesuwanie czubka języka od górnych zębów wzdłuż podniebienia

Ćwiczenia warg: cmokanie, parskanie, prychanie,

na przemian robienie „dzióbka” i rozszerzanie ust, masowanie warg palcami, układanie warg jak do wymawiania samogłosek: A, O, U, E, Y, I, wypowiadanie głosek p p p p, b b b b, w w w w w, f f f f f.

2.     Ćwiczenia oddechowe:

Pozycja leżąca. Jedna ręka na brzuchu, druga na górnej części klatki piersiowej. Przepona przesuwa się przy wdechu i uwypukla brzuch, przy wydechu przepona wraca do poprzedniego położenia, a brzuch opada.

Ćwiczenie wykonujemy 3 razy, wydmuchując powietrze wymawiamy długo głoskę s lub f.

Wyrabianie długiej fazy wydechowej wypowiadanie dłuższych fraz bez wysiłku, bez zmniejszenia wyrazistości i głośności elementów końcowych oraz bez zwiększenia tempa mowy. W tym celu należy wykonać powyższe ćwiczenia, zwiększając stopniowo wydech do 5-8 sekund i dłużej.

Ekonomicznego zużywania powietrza wymawiać długie s, robiąc pauzy, co 3 sekundy, w czasie pauzy powietrza nie wydychać, Wymawiać długie s, przerywając je 10 razy.

3.     Ćwiczenia fonacyjne:

Mruczeć poprzez przedłużanie głoski M MMMMM.

Wybrzmiewać przedłużane M w otoczeniu samogłosek- legato(długo) i MA ME MY MI MO MU, AMA EME YMY IMI OMO UMU, AM EM YM IM OM UM

Wybrzmiewać przedłużane n w otoczeniu samogłosek- legato: NA NE NY NI NO NU, ANA ENE YNY INI ONO UNU, AN EN YN IN ON UN

Ćwiczenia na samogłoskach przedłużanie samogłosek- kolejno: A, E, Y, I, O, U

Ćwiczenia miękkiego ataku głosu: P (wdech) A,P (wdech) I, P (wdech) U P (wdech) Y P (wdech) O  P (wdech) E

4.     Ćwiczenia na tekstach.

W przypadku mowy dyzartrycznej ćwiczenia na tekstach będą polegały na czytaniu różnorodnych tekstów w sposób płynny- bez skandowania. Aby to osiągnąć należy czytać wolno, śpiewnie- przedłużając lekko samogłoski i głoski, które można przedłużać np. sss, fff. Np. Paan Jaasiiuu  kuupiił ssóól. Nie  zaś Pan Ja siu ku pił sól.

Opr. Edyta Lech-Majda, Marianna Głębocka-Czarniecka

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *